Trong bối cảnh pháp luật về đất đai ngày càng chặt chẽ, việc cưỡng chế thu hồi đất thường được áp dụng khi các chủ sở hữu không tuân thủ yêu cầu thu hồi từ phía Nhà nước. Bài viết sau của ACC Bình Dương sẽ cung cấp hướng dẫn chi tiết về trình tự và thủ tục cưỡng chế thu hồi đất để quý khách nắm rõ quy trình pháp lý này.
1. Cưỡng chế thu hồi đất là gì?
Cưỡng chế thu hồi đất là biện pháp pháp lý do cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện nhằm buộc người sử dụng đất phải giao lại đất cho Nhà nước. Việc cưỡng chế thu hồi đất diễn ra khi đất cần thu hồi để phục vụ các mục đích công cộng, phát triển kinh tế – xã hội, hoặc quốc phòng, an ninh, nhưng chủ sở hữu đất không tự nguyện bàn giao. Quy trình cưỡng chế tuân theo các quy định cụ thể của pháp luật nhằm đảm bảo tính hợp pháp và quyền lợi của các bên liên quan.
>>> Tham khảo: Các khoản hỗ trợ khi nhà đất thu hồi đất theo quy định
2. Điều kiện cưỡng chế thu hồi đất
Theo khoản 2 Điều 89 Luật Đất đai 2024, việc cưỡng chế thu hồi đất được thực hiện khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:
2. Việc cưỡng chế thực hiện quyết định thu hồi đất được thực hiện khi có đủ các điều kiện sau đây:
a) Quyết định thu hồi đất đã có hiệu lực thi hành mà người có đất thu hồi không chấp hành quyết định thu hồi đất sau khi Ủy ban nhân dân cấp xã, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã nơi có đất thu hồi và cơ quan có chức năng quản lý đất đai hoặc đơn vị, tổ chức thực hiện nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã vận động, thuyết phục;
b) Quyết định cưỡng chế thực hiện quyết định thu hồi đất đã được niêm yết công khai tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi;
c) Quyết định cưỡng chế thực hiện quyết định thu hồi đất đã có hiệu lực thi hành;
d) Người bị cưỡng chế đã nhận được quyết định cưỡng chế thực hiện quyết định thu hồi đất có hiệu lực thi hành.
Trường hợp người bị cưỡng chế từ chối nhận quyết định cưỡng chế hoặc vắng mặt khi giao quyết định cưỡng chế thì Ủy ban nhân dân cấp xã lập biên bản.
3. Trình tự thủ tục cưỡng chế thu hồi đất
Tại khoản 4 Điều 89 Luật Đất đai 2024 có hướng dẫn việc thực hiện quyết định cưỡng chế thực hiện quyết định thu hồi đất thực hiện theo trình tự, thủ tục sau đây:
4. Việc thực hiện quyết định cưỡng chế thực hiện quyết định thu hồi đất thực hiện theo trình tự, thủ tục sau đây:
a) Trước khi tiến hành cưỡng chế, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện quyết định thành lập Ban cưỡng chế thu hồi đất, bao gồm: Chủ tịch hoặc Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện là trưởng ban; đại diện các cơ quan có chức năng thanh tra, tư pháp, tài nguyên và môi trường, xây dựng; đơn vị, tổ chức thực hiện nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; đại diện lãnh đạo Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất thu hồi là thành viên và các thành viên khác do Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện quyết định;
b) Ban cưỡng chế thu hồi đất vận động, thuyết phục, đối thoại với người bị cưỡng chế; nếu người bị cưỡng chế chấp hành thì Ban cưỡng chế thu hồi đất lập biên bản ghi nhận sự chấp hành. Việc bàn giao đất được thực hiện chậm nhất là 30 ngày kể từ ngày lập biên bản.
Trường hợp người bị cưỡng chế không chấp hành quyết định cưỡng chế thì Ban cưỡng chế thu hồi đất tổ chức thực hiện cưỡng chế;
c) Ban cưỡng chế thu hồi đất có quyền buộc người bị cưỡng chế và những người có liên quan phải ra khỏi khu đất cưỡng chế, tự chuyển tài sản ra khỏi khu đất cưỡng chế; nếu không thực hiện thì Ban cưỡng chế thu hồi đất có trách nhiệm di chuyển người bị cưỡng chế và người có liên quan cùng tài sản ra khỏi khu đất cưỡng chế.
Trường hợp người bị cưỡng chế từ chối nhận tài sản thì Ban cưỡng chế thu hồi đất phải lập biên bản, tổ chức thực hiện bảo quản tài sản theo quy định của pháp luật và thông báo cho người có tài sản nhận lại tài sản;
d) Ban cưỡng chế thu hồi đất mời đại diện Ủy ban Mặt trận tổ quốc Việt Nam cấp huyện tham gia giám sát việc cưỡng chế thu hồi đất.
Vậy theo khoản 4 Điều 89 Luật Đất đai 2024 việc thực hiện quyết định cưỡng chế thực hiện quyết định thu hồi đất thực hiện theo trình tự, thủ tục sau đây:
Bước 1: Thành lập Ban cưỡng chế thu hồi đất
Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện ra quyết định thành lập Ban cưỡng chế thu hồi đất. Thành phần Ban bao gồm đại diện các cơ quan liên quan như thanh tra, tư pháp, tài nguyên và môi trường, xây dựng, cùng với lãnh đạo Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất thu hồi.
Bước 2: Vận động, thuyết phục người bị cưỡng chế
Ban cưỡng chế thực hiện vận động, đối thoại với người bị cưỡng chế. Nếu người bị cưỡng chế đồng ý, Ban sẽ lập biên bản ghi nhận sự chấp hành và tiến hành bàn giao đất trong vòng 30 ngày.
Bước 3: Thực hiện cưỡng chế nếu không chấp hành
Trong trường hợp người bị cưỡng chế không đồng ý, Ban cưỡng chế tiến hành cưỡng chế theo quy định. Ban có quyền yêu cầu người bị cưỡng chế và những người liên quan rời khỏi khu đất, đồng thời tự di chuyển hoặc tổ chức di chuyển tài sản ra khỏi khu đất nếu cần.
Bước 4: Bảo quản tài sản nếu người bị cưỡng chế từ chối nhận
Nếu người bị cưỡng chế từ chối nhận lại tài sản, Ban cưỡng chế lập biên bản và thực hiện bảo quản tài sản, đồng thời thông báo cho người có tài sản về việc nhận lại.
Bước 5: Mời đại diện Ủy ban Mặt trận Tổ quốc giám sát
Ban cưỡng chế mời đại diện của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp huyện tham gia giám sát quá trình cưỡng chế để đảm bảo tính minh bạch.
>>> Tham khảo: Xử lý tài sản trên đất bị thu hồi sẽ như thế nào?
4. Người dân làm gì khi bị cưỡng chế thu hồi đất trái luật?
Cưỡng chế thu hồi đất trái pháp luật là hành vi hành chính do cơ quan có thẩm quyền thực hiện. Do đó, khi người dân bị xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của mình thì có quyền khiếu nại hoặc khởi kiện để yêu cầu giải quyết. Điều này đã được ghi nhận tại khoản 1 Điều 237 Luật Đất đai 2024 như sau:
- Người sử dụng đất, người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan đến sử dụng đất có quyền khiếu nại, khởi kiện quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính về quản lý đất đai.
Khi bị cưỡng chế thu hồi đất trái phép, người dân có quyền khiếu nại hoặc khởi kiện để bảo vệ quyền lợi của mình, theo hướng dẫn tại Điều 39 Nghị định 102/2024/NĐ-CP và khoản 1 Điều 7 Luật Khiếu nại 2011:
Bước 1: Nộp đơn khiếu nại lần đầu lên Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện nơi có đất bị thu hồi.
Bước 2: Nếu không đồng ý với kết quả giải quyết lần đầu hoặc quá thời hạn quy định mà không nhận được giải quyết, người dân có hai lựa chọn:
Lựa chọn 1: Khiếu nại lần hai lên Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.
Lựa chọn 2: Khởi kiện hành chính tại Tòa án. Theo khoản 4 Điều 32 Luật Tố tụng Hành chính 2015 (sửa đổi 2019), Tòa án nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền giải quyết vụ việc cưỡng chế thu hồi đất ở cấp sơ thẩm. Hồ sơ khởi kiện bao gồm:
- Đơn khởi kiện;
- Các tài liệu chứng minh cho yêu cầu của người khởi kiện;
- Bản chính quyết định hành chính hoặc chứng cứ về hành vi bị khiếu kiện và các quyết định liên quan;
- Quyết định giải quyết khiếu nại hoặc bằng chứng về việc đã khiếu nại (nếu có);
- Giấy ủy quyền (nếu có đại diện);
- Bản sao hộ khẩu, CMND/CCCD;
- Danh mục tài liệu kèm theo đơn khởi kiện (gồm bản chính và bản sao).
Lưu ý, trong khi chờ giải quyết khiếu nại, quyết định thu hồi đất và quyết định cưỡng chế vẫn có hiệu lực thi hành. Nếu cơ quan có thẩm quyền xác định việc thu hồi là trái luật, việc cưỡng chế sẽ dừng lại (nếu chưa hoàn thành) và quyết định thu hồi sẽ bị hủy bỏ, đồng thời, người bị ảnh hưởng có thể được bồi thường thiệt hại (nếu có).
>>> Tham khảo: Quy định về thu hồi đất mới nhất hiện nay
5. Những lưu ý quan trọng khi thực hiện cưỡng chế thu hồi đất
6. Câu hỏi thường gặp
Khi nào Nhà nước thực hiện cưỡng chế thu hồi đất?
Nhà nước chỉ thực hiện cưỡng chế thu hồi đất khi quyết định thu hồi đất đã có hiệu lực nhưng người sử dụng đất không tự nguyện bàn giao, dù đã được vận động, thuyết phục bởi các cơ quan có thẩm quyền.
Cưỡng chế có thực hiện ngay không nếu tôi vắng mặt?
Nếu người bị cưỡng chế vắng mặt, Ủy ban nhân dân cấp xã sẽ lập biên bản. Quyết định cưỡng chế vẫn có hiệu lực và sẽ được tiến hành theo quy định pháp luật.
Nếu đất cưỡng chế thuộc diện tái định cư, tôi có được hỗ trợ không?
Người có đất thu hồi thuộc diện tái định cư sẽ được hỗ trợ bồi thường và tái định cư theo quy định hiện hành, tùy thuộc vào chính sách cụ thể của địa phương.
Trình tự cưỡng chế thu hồi đất đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt theo quy định pháp luật nhằm đảm bảo quyền lợi và nghĩa vụ của các bên liên quan. Nếu cần tư vấn thêm về thủ tục này, hãy liên hệ với ACC Bình Dương để được hỗ trợ nhanh chóng và chính xác nhất.
Để lại một bình luận