ACC BÌNH DƯƠNG

Quyền nhân thân và quyền tài sản là hai nhóm quyền cơ bản, quy định rõ ràng trong pháp luật  sở hữu trí tuệ nhằm đảm bảo lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu. Việc hiểu hai quyền này không chỉ giúp tác giả, nhà sáng tạo bảo vệ sản phẩm trí tuệ của mình mà còn hỗ trợ các doanh nghiệp trong việc khai thác, chuyển nhượng quyền sở hữu trí tuệ một cách hợp pháp. Vậy quyền nhân thân và quyền tài sản trong luật sở hữu trí tuệ được quy định như thế nào? Hãy cùng ACC Bình Dương tìm hiểu chi tiết trong bài viết sau.

1. Khái niệm quyền nhân thân và quyền tài sản trong luật sở hữu trí tuệ

Trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, quyền tác giả được chia thành hai nhóm chính: quyền nhân thân và quyền tài sản. Mỗi nhóm quyền này có đặc điểm và phạm vi bảo hộ riêng, nhằm đảm bảo lợi ích tinh thần và vật chất cho tác giả.

Quyền nhân thân là những quyền gắn liền với cá nhân tác giả, không thể chuyển giao cho người khác, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác. Trong khi đó, quyền tài sản liên quan đến việc khai thác giá trị kinh tế từ tác phẩm và có thể chuyển nhượng hoặc cấp phép cho người khác

Việc phân định rõ ràng giữa quyền nhân thân và quyền tài sản trong luật sở hữu trí tuệ nhằm bảo vệ toàn diện cả lợi ích tinh thần và vật chất của tác giả, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc khai thác và sử dụng tác phẩm một cách hợp pháp.

2. Quy định quyền nhân thân và quyền tài sản trong luật sở hữu trí tuệ

Luật Sở hữu trí tuệ 2005 sửa đổi năm 2022 đã có những điều chỉnh quan trọng về quyền nhân thân và quyền tài sản nhằm đảm bảo sự bảo hộ tốt hơn cho tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả. Những thay đổi này giúp làm rõ phạm vi và cách thức thực hiện quyền đối với tác phẩm, đồng thời cân bằng lợi ích giữa tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả và công chúng.

2.1. Quyền nhân thân

Quyền nhân thân là những quyền gắn liền với tác giả, không thể chuyển nhượng, trừ trường hợp đặt tên cho tác phẩm có thể được chuyển giao quyền sử dụng. Theo quy định tại khoản 5 Điều 1 Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2022, quyền nhân thân bao gồm:

– Quyền đặt tên cho tác phẩm:

• Tác giả có toàn quyền đặt tên cho tác phẩm của mình.
• Tác giả có thể chuyển quyền sử dụng quyền đặt tên cho cá nhân hoặc tổ chức khác khi có thỏa thuận.

– Quyền đứng tên thật hoặc bút danh trên tác phẩm: Khi tác phẩm được công bố hoặc sử dụng, tác giả có quyền yêu cầu được ghi tên thật hoặc bút danh trên tác phẩm.

– Quyền công bố tác phẩm hoặc cho phép người khác công bố tác phẩm:

• Tác giả có quyền quyết định việc công bố tác phẩm của mình.
• Nếu tác phẩm thuộc sở hữu chung, việc công bố phải có sự đồng ý của tất cả đồng tác giả.

– Quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm:

• Tác giả có quyền yêu cầu không ai được sửa đổi, cắt xén, xuyên tạc tác phẩm theo cách gây ảnh hưởng đến danh dự và uy tín của mình.
• Trường hợp làm tác phẩm phái sinh có thể ảnh hưởng đến tính toàn vẹn của tác phẩm gốc, cần có sự đồng ý bằng văn bản của tác giả.

2.2. Quyền tài sản

Khác với quyền nhân thân, quyền tài sản có thể được chuyển nhượng hoặc cấp phép sử dụng. Theo quy định tại khoản 5 Điều 1 Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2022, quyền tài sản bao gồm:

– Làm tác phẩm phái sinh:

• Tạo ra các tác phẩm mới từ tác phẩm gốc như phóng tác, cải biên, biên dịch, chuyển thể sân khấu, điện ảnh,…
• Việc làm tác phẩm phái sinh phải đảm bảo không vi phạm quyền nhân thân của tác giả gốc.

– Biểu diễn tác phẩm trước công chúng:

• Bao gồm biểu diễn trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua các phương tiện kỹ thuật như bản ghi âm, ghi hình.
• Việc biểu diễn phải có sự cho phép của chủ sở hữu quyền tác giả (trừ các trường hợp ngoại lệ do pháp luật quy định).

– Sao chép tác phẩm: Bất kỳ hình thức sao chép toàn bộ hoặc một phần tác phẩm đều phải có sự cho phép của chủ sở hữu quyền tác giả, trừ các trường hợp được miễn trừ theo luật định.

– Phân phối, nhập khẩu bản gốc hoặc bản sao tác phẩm: Việc bán, cho thuê hoặc chuyển giao bản gốc hoặc bản sao tác phẩm dưới dạng hữu hình phải được sự đồng ý của chủ sở hữu quyền tác giả.

– Phát sóng và truyền đạt tác phẩm đến công chúng:

• Gồm việc truyền đạt tác phẩm qua mạng thông tin điện tử, sóng truyền hình, radio,…
• Công chúng có thể tiếp cận tác phẩm tại thời điểm và địa điểm do họ lựa chọn.

– Cho thuê bản gốc hoặc bản sao tác phẩm: Áp dụng với tác phẩm điện ảnh và chương trình máy tính (trừ trường hợp chương trình máy tính không phải đối tượng chính của việc cho thuê).

2.3. Các trường hợp ngoại lệ

Một số trường hợp sử dụng tác phẩm mà không cần sự cho phép của chủ sở hữu quyền tác giả, bao gồm:

• Sao chép tác phẩm tạm thời phục vụ quá trình truyền phát dữ liệu, không có mục đích kinh tế độc lập.
• Phân phối lại tác phẩm đã được chủ sở hữu quyền tác giả cho phép phân phối trước đó.
• Sử dụng tác phẩm theo các quy định ngoại lệ dành cho người khuyết tật hoặc trong các trường hợp đặc biệt được luật quy định.

2.4. Lưu ý về thực thi quyền

• Quyền tài sản có thể được thực hiện độc quyền bởi chủ sở hữu quyền tác giả hoặc có thể cấp phép cho người khác thực hiện với điều kiện có sự thỏa thuận hợp pháp.
• Các tổ chức, cá nhân khi khai thác các quyền tài sản phải xin phép chủ sở hữu quyền tác giả và thanh toán tiền bản quyền theo quy định.

Với các quy định sửa đổi này, Luật Sở hữu trí tuệ 2022 đã làm rõ hơn phạm vi và cơ chế thực thi quyền tác giả, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc bảo hộ quyền lợi của tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả trong thực tế.

>>> Tham khảo Đối tượng điều chỉnh của luật sở hữu trí tuệ gồm những gì?

3. Thời hạn bảo hộ quyền nhân thân và quyền tài sản

Trong hệ thống pháp luật về sở hữu trí tuệ của Việt Nam, quyền nhân thân và quyền tài sản đối với tác phẩm được bảo hộ với thời hạn khác nhau, tùy thuộc vào loại quyền và loại hình tác phẩm.

– Thời hạn bảo hộ quyền nhân thân: Quyền nhân thân của tác giả bao gồm các quyền như đặt tên cho tác phẩm, đứng tên thật hoặc bút danh, công bố tác phẩm và bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm. Các quyền này được bảo hộ vô thời hạn, tức là tồn tại mãi mãi và không bị mất đi sau khi tác giả qua đời.

– Thời hạn bảo hộ quyền tài sản: Thời hạn bảo hộ quyền tài sản đối với tác phẩm phụ thuộc vào loại hình tác phẩm và được quy định cụ thể như sau:

• Tác phẩm điện ảnh, nhiếp ảnh, mỹ thuật ứng dụng, tác phẩm khuyết danh: Thời hạn bảo hộ là 75 năm kể từ khi tác phẩm được công bố lần đầu tiên. Nếu trong vòng 25 năm kể từ khi tác phẩm được định hình mà chưa được công bố, thời hạn bảo hộ sẽ là 100 năm kể từ khi tác phẩm được định hình. Đối với tác phẩm khuyết danh, khi thông tin về tác giả xuất hiện, thời hạn bảo hộ sẽ được tính theo quy định dành cho tác phẩm không khuyết danh.
• Tác phẩm không thuộc loại hình nêu trên: Thời hạn bảo hộ là suốt cuộc đời tác giả và 50 năm tiếp theo sau năm tác giả qua đời. Trong trường hợp tác phẩm có đồng tác giả, thời hạn bảo hộ chấm dứt vào năm thứ 50 sau năm đồng tác giả cuối cùng qua đời.

Lưu ý rằng, thời hạn bảo hộ quyền tác giả chấm dứt vào thời điểm 24 giờ ngày 31 tháng 12 của năm chấm dứt thời hạn bảo hộ.

Việc hiểu rõ thời hạn bảo hộ của quyền nhân thân và quyền tài sản giúp tác giả và chủ sở hữu tác phẩm đảm bảo quyền lợi hợp pháp của mình, đồng thời tuân thủ đúng quy định pháp luật về sở hữu trí tuệ.

>>> Xem thêm Các biện pháp thực thi quyền sở hữu trí tuệ – ACC Bình Dương

4. Phân biệt quyền nhân thân và quyền tài sản

Dưới đây là bảng so sánh giữa quyền nhân thân và quyền tài sản trong quyền tác giả:

Bảng này giúp dễ dàng phân biệt hai loại quyền trong quyền tác giả, từ đó có cách bảo vệ và khai thác tác phẩm phù hợp.

5. Quy định về chuyển nhượng quyền tài sản trong luật sở hữu trí tuệ

Chuyển nhượng quyền tài sản trong luật sở hữu trí tuệ là việc chủ sở hữu chuyển giao quyền sở hữu trí tuệ của mình cho tổ chức hoặc cá nhân khác. Việc này giúp bên nhận chuyển nhượng có toàn quyền sở hữu và khai thác tài sản trí tuệ đó. Quá trình chuyển nhượng này phải tuân thủ các quy định pháp luật về điều kiện, thủ tục và hạn chế.

5.1. Điều kiện chuyển nhượng quyền tài sản:

• Chủ thể chuyển nhượng: Chủ sở hữu quyền sở hữu trí tuệ có quyền chuyển nhượng quyền tài sản của mình cho tổ chức hoặc cá nhân khác.
• Đối tượng chuyển nhượng: Các quyền tài sản có thể được chuyển nhượng bao gồm quyền tác giả, quyền liên quan, quyền sở hữu công nghiệp (như sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, nhãn hiệu) và quyền đối với giống cây trồng.

5.2. Hình thức và nội dung hợp đồng chuyển nhượng:

• Hình thức: Hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu trí tuệ phải được lập thành văn bản.
• Nội dung chủ yếu của hợp đồng: Theo quy định tại Điều 46 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, hợp đồng chuyển nhượng quyền tác giả, quyền liên quan phải bao gồm các nội dung chính như:
  • Tên và địa chỉ đầy đủ của bên chuyển nhượng và bên nhận chuyển nhượng.
  • Căn cứ chuyển nhượng.
  • Giá chuyển nhượng và phương thức thanh toán.
  • Quyền và nghĩa vụ của các bên.
  • Trách nhiệm do vi phạm hợp đồng.

5.3. Thủ tục chuyển nhượng quyền tài sản:

• Ký kết hợp đồng: Các bên tiến hành đàm phán và ký kết hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu trí tuệ theo các nội dung đã thỏa thuận.
• Đăng ký chuyển nhượng: Sau khi ký kết, hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp phải được đăng ký tại cơ quan quản lý nhà nước về quyền sở hữu công nghiệp để có hiệu lực pháp luật.

5.4. Hạn chế trong việc chuyển nhượng:

• Đối với quyền sở hữu công nghiệp: Quyền đối với sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí là kết quả của nhiệm vụ khoa học và công nghệ sử dụng ngân sách nhà nước chỉ được chuyển nhượng cho tổ chức được thành lập theo pháp luật Việt Nam hoặc cá nhân là công dân Việt Nam và thường trú tại Việt Nam.
• Đối với chỉ dẫn địa lý và tên thương mại: Quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý, tên thương mại không được chuyển giao.
• Đối với quyền nhân thân: Các quyền nhân thân gắn liền với tác giả như quyền đặt tên cho tác phẩm, đứng tên thật hoặc bút danh, bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm không thể chuyển nhượng, trừ quyền công bố tác phẩm có thể được chuyển giao.

5.5. Quyền và nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng chuyển nhượng:

• Bên chuyển nhượng: Có quyền nhận thanh toán đầy đủ và đúng hạn; có nghĩa vụ chuyển giao quyền sở hữu trí tuệ và các tài liệu liên quan cho bên nhận chuyển nhượng.
• Bên nhận chuyển nhượng: Có quyền sử dụng và khai thác quyền sở hữu trí tuệ trong phạm vi đã thỏa thuận; có nghĩa vụ thanh toán đầy đủ giá trị hợp đồng và tuân thủ các quy định về sử dụng tài sản trí tuệ.

Việc tuân thủ chặt chẽ các quy định pháp luật về chuyển nhượng quyền tài sản trong luật sở hữu trí tuệ giúp bảo vệ quyền lợi của cả bên chuyển nhượng và bên nhận chuyển nhượng, đồng thời đảm bảo tính hợp pháp và hiệu lực của hợp đồng chuyển nhượng.

6. Câu hỏi thường gặp

Quyền tài sản trong sở hữu trí tuệ có thể bán hoặc chuyển giao không?

Có. Chủ sở hữu quyền tài sản có thể bán, chuyển nhượng hoặc cấp phép sử dụng cho cá nhân, tổ chức khác theo hợp đồng hoặc quy định của pháp luật.

Thời hạn bảo hộ quyền nhân thân và quyền tài sản có giống nhau không?

Không. Quyền nhân thân (trừ quyền công bố tác phẩm) được bảo hộ vô thời hạn, trong khi quyền tài sản chỉ được bảo hộ trong một khoảng thời gian nhất định theo quy định của từng loại tài sản trí tuệ.

Nếu bị xâm phạm quyền nhân thân hoặc quyền tài sản, cần làm gì?

Chủ sở hữu có thể khiếu nại lên cơ quan có thẩm quyền, khởi kiện ra tòa án hoặc yêu cầu bồi thường thiệt hại theo quy định pháp luật.

Quyền nhân thân và quyền tài sản trong luật sở hữu trí tuệ không chỉ đảm bảo sự công nhận và bảo vệ đối với tác giả mà còn tạo điều kiện cho việc khai thác, thương mại hóa tài sản trí tuệ một cách hợp pháp. Nếu bạn cần tư vấn cụ thể hơn về vấn đề này, hãy tham khảo ACC Bình Dương để được hướng dẫn chi tiết.